Fide almak, bahçe sezonunun en kritik kararıdır. Yanlış fide, aylarca uğraşıp az ürün almanıza yol açar. Doğru fide ise ilk günden itibaren hızlı tutar.
Aşağıda tezgah başında, elinizde saksı varken kullanabileceğiniz bir kontrol listesi bulacaksınız. Amaç şu: iki fide arasında kaldığınızda hangisini alacağınıza saniyeler içinde karar vermek.
Gövdeyi kalınlığına göre değerlendirin. Sağlam fidenin gövdesi kalem kalınlığına yakındır. Parmakla hafifçe ittiğinizde geri gelir. Uzun, ince, sarkan gövde ışıksız yetişmiş demektir. Bu fideler bahçede rüzgârla kırılır.
Boy ile yaprak dengesine bakın. Boyu kısa ama yaprakları geniş fide tercih edilir. Boyu uzun, yaprak aralıkları açılmış fide "sürünmüş" sayılır. Kısa boylu fide dikimden sonra hızla toparlanır.
Yaprak rengini ışığa tutarak inceleyin. Canlı ve eşit yeşil olmalı. Alt yapraklarda sararma varsa besin sorunu ya da fazla sulama vardır. Yaprak kenarlarında kuruma varsa fide susuz kalmıştır. Damar aralarında sararma daha ciddi bir sinyaldir.
Yaprakların altını mutlaka çevirin. Yaprak altı, sorunların gizlendiği yerdir. Küçük beyaz uçuşan noktalar, yapışkan tabaka, ince ağ ya da siyah noktalar görürseniz o fideyi bırakın. Zararlıyı eve taşımak, mevcut bitkilerinizi de riske atar. Yaygın belirtiler ve müdahale yolları için bitki hastalıkları rehberine göz atmak işinizi kolaylaştırır.
Kök yapısını kontrol edin. En önemli adım budur. Fideyi viyolden nazikçe çıkarın. Kökler beyaz-krem renkte, toprağı sarmış ama sıkışmamış olmalı. Delikten dışarı sarkan, kahverengi, halka halka dönmüş kökler fidenin çok beklediğini gösterir. Kök topraktan dağılıp düşüyorsa fide henüz erkendir.
Toprağın nemine dokunun. Hafif nemli olmalı. Su birikmiş, ağır ve kokan harç kök çürüğü riski taşır. Taş gibi kurumuş harç ise kökleri zaten yakmıştır. Harç seçiminin fide gelişimindeki payını bitki toprağı türleri karşılaştırmasında ayrıntılı görebilirsiniz.
Çiçek veya meyve varsa dikkatli olun. Domates fidesinde erken çiçek cazip görünür. Oysa fide enerjisini köke değil çiçeğe harcamıştır. Dikimden sonra durgunlaşır. Çiçeksiz, tıknaz fide daha iyi bir yatırımdır.
Etiketi okuyun. Çeşit adı, aşılı olup olmadığı, dikim aralığı yazıyor mu? Bilgi verilmeyen fide sonradan sürpriz yapar. Sarmaşık bir domatesi 15 cm aralıkla dikerseniz sezon boyunca uğraşırsınız.
Karar verirken bu tabloyu zihninizde tutun.
| Kriter | Tercih edilen | Kaçınılması gereken |
|---|---|---|
| Gövde | Kalın, dik, tüylü | İnce, uzun, sarkık |
| Boğum arası | Kısa ve sık | Uzun ve seyrek |
| Kök | Beyaz, dengeli sarmış | Kahverengi, dönmüş, dışarı taşmış |
| Yaprak | Eşit yeşil, diri | Sarı, lekeli, delikli |
| Gelişme evresi | 3-5 gerçek yaprak | Çiçekli, aşırı büyümüş |
| Viyol nemi | Hafif nemli | Çamur ya da taş gibi kuru |