Fide ve Saksi
Organik Bahçecilik ve Kompost Yapımı
Mutfaktan çıkan kabuklar, çay posası, kuru yapraklar… Bunların hepsi çöp değil, gübre hammaddesi. Organik bahçecilik kompost düzenine geçtiğinizde hem atığınız azalır hem saksı toprağınız her yıl kendini yeniler. Aşağıda yöntemleri yan yana koyup hangisinin size uyduğuna karar vermenizi kolaylaştıracak bir sıra izliyoruz.
Önce Karar: Hangi Kompost Yöntemi?
| Yöntem |
Gereken alan |
Süre |
Kime uygun? |
| Klasik yığın / kompost kutusu |
Bahçe, en az 1 m² |
3–6 ay |
Bahçesi ve yaprak atığı olanlar |
| Solucan kompostu (vermikompost) |
Balkon köşesi, üst üste kasa |
2–3 ay |
Apartman, koku istemeyen |
| Bokashi (fermente kova) |
Mutfak dolabı |
2 hafta fermente + gömme |
Et/pişmiş yemek atığı çok olan |
| Doğrudan gömme (trench) |
Boş toprak parçası |
2–4 ay |
Uğraşmak istemeyen |
Balkonda yaşıyorsanız seçim genelde solucan kompostu ile bokashi arasında kalır. Küçük alanlar için bahçecilik çözümlerini incelediyseniz mantık aynı: dikey ve kapalı sistemler kazanır.
Adım Adım Kompost Yapımı
- Kabı seçin. 40–60 litre plastik kova, ahşap kasa veya hazır kompost bidonu. Havalandırma için yan yüzlere 5–6 mm delikler açın. Alt kısımda sıvı çıkışı olsun.
- Malzemeyi ikiye ayırın. Yeşil (nitrojen) ve kahverengi (karbon) dengesi işin özü.
- Yeşil: sebze-meyve kabuğu, çay-kahve posası, taze çim, budama yaprakları.
- Kahverengi: kuru yaprak, karton, gazete, talaş, yumurta kabuğu, saman.
- Oranı tutturun. Hacim olarak yaklaşık 1 ölçek yeşile 2–3 ölçek kahverengi. Kahverengi azsa koku başlar, çoksa süreç yavaşlar.
- Katman katman doldurun. En alta kaba dallar veya karton parçaları. Sonra sırayla yeşil–kahverengi. Her katmanı avuç içiyle hafifçe bastırın, sıkıştırmayın.
- Nemi kontrol edin. Doğru nem, sıkıldığında 1–2 damla su veren sünger kıvamındadır. Kuruysa spreyle nemlendirin, ıslaksa kuru karton ekleyin.
- Havalandırın. Haftada bir kez el çapası veya sopa ile karıştırın. Solucan kompostunda karıştırma yerine yeni besini bir köşeye bırakın.
- Isıyı izleyin. Yığının ortası ilk haftalarda ısınır. Isınma durduysa ya nem ya yeşil malzeme eksiktir.
- Olgunlaştırın. Koyu kahverengi, ufalanan, orman toprağı kokan bir yapı elde ettiğinizde bitmiştir. Son 2–3 hafta yeni malzeme eklemeyin.
- Eleyin ve kullanın. İri parçaları eleyip yeni yığına geri katın. İnce kısmı saksı harcına hacmen %20–30 oranında karıştırın.
Kompost Çayı
- 1 ölçek olgun kompostu 5 ölçek suda 24–48 saat bekletin.
- Süzün, 1:5 oranında seyreltip sulama suyuna katın.
- Yapraktan uygulamada sabah veya akşam saatlerini seçin.
Organik Gübre Alternatifleri
| Gübre |
Güçlü yönü |
Dikkat |
| Solucan gübresi |
Dengeli, yakmaz, fide dönemine uygun |
Maliyeti yüksek |
| Yanmış hayvan gübresi |
Organik madde ve nitrojen zengini |
Ham kullanılırsa kök yakar, yabancı ot tohumu taşır |
| Kemik / balık unu |
Fosfor, çiçek ve meyve dönemi |
Koku; kedi-köpek ilgisi |
| Odun külü |
Potasyum kaynağı |
pH yükseltir, asit seven bitkilere verilmez |
| Yeşil gübre (yonca, fiğ) |
Toprak yapısını uzun vadede düzeltir |
Bir sezon alan gerektirir |
Mineral gübrelerle organik seçenekleri etki hızı açısından karşılaştırmak isterseniz gübrelerin karşılaştırmalı incelemesi bölümü daha ayrıntılı bir tablo sunuyor.
Doğal Pestisit Çözümleri
- Sabun çözeltisi: 1 litre suya 1 tatlı kaşığı sıvı arap sabunu. Yaprak biti ve beyaz sinek için. 3 gün arayla 2–3 kez.
- Neem yağı: Emici böceklerin beslenmesini bozar. Etiket dozunu aşmayın, güneş altında uygulamayın.
- Diyatomit (kizelgur): Kuru toz halinde, sümüklüböcek ve karınca bariyeri. Yağmurdan sonra yenilenir.
- Sarımsak-acı biber infüzyonu: Caydırıcıdır, öldürücü değil. Koruyucu olarak haftada bir.
- Bitkisel refakat: Kadife çiçeği, fesleğen, kekik gibi bitkiler zararlı baskısını azaltır.
- Faydalı böcek: Uğur böceği ve avcı akarları kimyasal spreyden çok daha kalıcı çözüm sunar.
Lekeler böcek kaynaklı değilse mantar veya bakteri olabilir; yaygın bitki hastalıkları ve tedavi yöntemleri bölüm