Fide almak, sezonun en kritik kararıdır. Yanlış seçilen bir fide, tüm bakım emeğinizi boşa çıkarır. Doğru seçilen fide ise ilk haftadan itibaren kendini belli eder.
Aşağıda, tezgâh başında beş dakikada uygulayabileceğiniz bir kontrol sırası bulacaksınız. Amaç, iki fide arasında kaldığınızda hangisinin daha iyi olduğunu net biçimde görmek.
Fide seçimi ve alımı önce takvimle başlar. Erken alınan fide evde sararır, geç alınan fide sezonu yakalayamaz.
| Dönem | Uygun fideler | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Erken ilkbahar | Marul, ıspanak, roka, bezelye, soğanlı süs bitkileri | Serin sever; ısınmayı beklemeyin |
| Geç ilkbahar | Domates, biber, patlıcan, salatalık, fesleğen | Gece sıcaklıkları 10°C üzerine çıkmadan almayın |
| Yaz ortası | Fasulye, kabak, maydanoz, ikinci ürün yeşillikler | Sulama düzeni kurulu olmalı |
| Sonbahar | Lahana, brokoli, pırasa, karalahana, çiğdem soğanları | Soğuklardan 6-8 hafta önce dikilmeli |
| Kış | İç mekân yeşillikleri, mikro filizler | Işık desteği şart |
İdeal fide, boyundan çok gövde kalınlığıyla dikkat çeker. Uzamış, ince, açık renkli gövde ışık yetersizliğinin işaretidir. Bu fideler dikimden sonra devrilir.
4-6 gerçek yaprak, çoğu sebze fidesi için en iyi aralıktır. Renk canlı ve eşit yeşil olmalı. Alt yapraklarda sararma varsa fide viyolde uzun süre beklemiştir.
Bu, en çok atlanan adımdır ve en çok bilgi verir. Kökler beyaz-krem renkte, harç topağını hafifçe sarmış olmalı. Kahverengi, yumuşak veya kokan kök yapısı reddedilir.
Yaprak bitleri, beyazsinek ve kırmızı örümcek ilk olarak alt yüzeyde birikir. Yapışkan parlaklık, ince ağ, siyah nokta gördüğünüzde o partinin tamamından uzak durun. Hastalık ve zararlıların ev içinde nasıl yayıldığını bitki hastalıkları konusundaki rehberde ayrıntılı bulabilirsiniz.
Küçük saksıda çiçeğe durmuş domates fidesi, erken olgunlaşma değil stres göstergesidir. Enerjisini köke değil çiçeğe harcamıştır. Alacaksanız ilk çiçekleri koparın.
Kemik kuru veya çamur gibi ıslak harç, satış yerindeki bakımın zayıf olduğunu gösterir. İkisi de kök hasarı yapar.
Domates, patlıcan ve karpuzda aşılı fideler toprak kaynaklı hastalıklara daha dayanıklıdır ve daha pahalıdır. Aynı toprağı yıllardır kullanıyorsanız fark eder; her yıl taze harç kullanıyorsanız gerek yoktur.
Fideyi almadan önce nereye dikeceğinizi bilin. Saksı hacmi, drenaj ve harç türü fidenin ilk iki haftasını belirler. Saksı çeşitleri ve toprak türleri karşılaştırmaları bu kararı kolaylaştırır.
Sera içinde yetişmiş fide, doğrudan balkona çıkarılırsa yanar. Satıcı "dışarıda tutuluyor" diyorsa bir adım öndesiniz. Demiyorsa 5-7 gün kademeli alıştırma planlayın.
| Özellik | Tercih edilen | Kaçınılan |
|---|---|---|
| Gövde | Kısa, kalın, tüylü | Uzun, ince, soluk |
| Kök | Beyaz, topağı hafif sarmış | Kahverengi veya spiral bağlanmış |
| Yaprak | 4-6 gerçek yaprak, eşit yeşil | Sararmış, benekli, delikli |
| Boyut | Orta, dengeli | Kabına sığmayacak kadar büyük |
| Fiyat | Sağlıklı ve orta fiyatlı | Ucuz ama sezon sonu kalanı |
Kural basit: büyük fide değil, dengeli fide alın. Küçük ama sağlıklı bir fide, iri ama kök bağı yapmış bir fideyi üç hafta içinde geçer.